BEŞ DUYU, BİR DESTİNASYON: KARS

Orhan Genceli yazı dizisi…

Bir şehri anlamanın en iyi yolu onu görmekten ibaret değildir. Gerçek bir destinasyonu tanımak için o şehri dinlemek, koklamak, tatmak ve dokunmak gerekir. Çünkü şehirler yalnızca haritalarda değil, insanın hafızasında yer eder. Türkiye’de bu beş duyuyu aynı anda harekete geçiren şehirlerden biri varsa, o da hiç şüphesiz Kars’tır.

Turizmde destinasyon kavramı çoğu zaman yanlış anlaşılır. Birçok şehir tarihi yapıları, doğal güzellikleri ya da gastronomisiyle öne çıkmaya çalışır. Oysa gerçek bir destinasyon, ziyaretçiye çok boyutlu bir deneyim sunabilen şehirlerdir.

Kars tam olarak böyle bir şehir.

Doğasıyla, tarihiyle, mutfağıyla ve kültürüyle Kars; ziyaretçiye yalnızca bir gezi değil, duyuların tamamına hitap eden bir deneyim sunar.

Bu nedenle Kars’ı anlamanın en iyi yolu, onu beş duyuyla keşfetmektir.

---

Görmek: Taşın ve Tarihin Şehri

Kars’a ilk geldiğinizde sizi etkileyen şey şehrin görsel kimliğidir.

Şehir merkezinde yürürken kendinizi Anadolu’nun herhangi bir kentinde değil, sanki 19. yüzyıl Rus mimarisinin izlerini taşıyan bir Avrupa şehrinde hissedersiniz.

Baltık mimarisiyle inşa edilmiş taş binalar, geniş caddeler ve sade ama güçlü bir şehir dokusu Kars’a farklı bir karakter kazandırır.

Ancak Kars’ın görsel hafızasının en güçlü noktası şüphesiz Ani Harabeleri’dir.

Bir zamanlar “1001 Kiliseli Şehir” olarak anılan Ani, bugün hâlâ Orta Çağ’ın en etkileyici şehir kalıntılarından biridir. Aras Nehri’nin kıyısında yer alan bu tarihi kent, yalnızca bir arkeolojik alan değil; adeta zamanın donduğu bir coğrafyadır.

Kars’ı görmek, aslında Anadolu’nun farklı medeniyetlerinin katmanlarını görmek demektir.

---

Duymak: Sessizliğin Sesi

Kars’ta dikkat çeken bir başka şey de sessizliktir.

Büyük şehirlerin gürültüsüne alışmış biri için Kars’ın sessizliği başlı başına bir deneyimdir. Özellikle kış aylarında, karın şehri tamamen örttüğü günlerde bu sessizlik daha da derinleşir.

Bir sabah Sarıkamış ormanlarında yürürken yalnızca rüzgârın sarıçam ağaçlarına dokunuşunu ve karın üzerinde yürüyen adımlarınızın çıkardığı o yumuşak sesi duyarsınız. Bu sessizlik, aslında Kars’ın doğasının bir parçasıdır.

Kars’ta doğa yalnızca görülmez.

Dinlenir.

Ancak Kars’ın sesi yalnızca doğadan ibaret değildir. Bu şehir aynı zamanda Anadolu’nun en güçlü ozan ve âşık geleneğinin yaşadığı merkezlerden biridir.

Yüzyıllardır süren âşıklık geleneği, Anadolu’nun sözlü kültürünün en önemli temsilcilerinden biridir. Elinde sazıyla hikâyeler anlatan âşıklar yalnızca müzik yapmaz; aynı zamanda halkın duygularını, aşklarını, kahramanlıklarını ve acılarını dile getirir.

Kars ve çevresi bu geleneğin en güçlü yaşadığı bölgelerden biri olarak bilinir. Bu kültür öylesine güçlüdür ki Âşıklık Geleneği UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’nde yer almaktadır.

Âşık Şenlik’ten Murat Çobanoğlu’na uzanan bu güçlü gelenek, Kars’ın kültürel kimliğinin en önemli seslerinden biridir.

Kars’ta bir akşam vakti Âşıklar Kahvesi gibi mekânlardan birine yolunuz düşerse, sazın tellerinden yükselen bir hikâyeye denk gelebilirsiniz. Burada müzik yalnızca dinlenmez; anlatılır, yaşanır ve paylaşılır.

Hele bir de iki ozanın karşılıklı atışmasına denk gelirseniz, o an bambaşka bir kültürel deneyime tanıklık edersiniz. Sazın ritmiyle başlayan bu söz düellosu; zekânın, doğaçlamanın ve halk şiirinin ustaca birleştiği eşsiz bir gösteriye dönüşür.

Ozanların birbirine karşı söylediği dizeler, dinleyenlerin alkışları ve kahkahalarıyla birleşir. O an yalnızca bir müzik dinlemezsiniz; Anadolu’nun yaşayan sözlü kültürüne şahit olursunuz.

Kulaklarınızın pası silinir.

İşte o an Kars’ın gerçek sesini duyarsınız.

Bir yanda Sarıkamış ormanlarının derin sessizliği, diğer yanda sazın tellerinden yükselen Anadolu ezgileri…

Kars’ta ses yalnızca duyulmaz.

Hissedilir.

---

Koklamak: Yaylaların ve Kışın Kokusu

Her şehrin kendine özgü bir kokusu vardır.

Kars’ın kokusu ise doğadan gelir.

Yaylalardan gelen temiz hava, otların ve çiçeklerin kokusu, kışın keskin soğuğu ve köy fırınlarından yükselen ekmek kokusu bu şehrin hafızasını oluşturur.

Özellikle yaz aylarında Kars yaylalarında dolaşırken duyduğunuz o doğal koku, aslında bölgenin güçlü hayvancılık ve süt ürünleri kültürünün de bir göstergesidir.

Belki de bu yüzden Kars, Türkiye’nin en karakteristik peynirlerinin üretildiği şehirlerden biridir.

---

Tatmak: Anadolu’nun En Güçlü Mutfağı

Kars mutfağı Anadolu’nun en özgün gastronomi kültürlerinden biridir.

Kars gravyeri, kaşarı, kaz eti, evelik çorbası, bulgur pilavı, hengel ve piti gibi yemekler bölgenin gastronomik kimliğini oluşturur.

Özellikle kış aylarında yapılan kaz eti Kars mutfağının en önemli simgelerinden biridir.

Ancak Kars gastronomisinin en dikkat çekici ürünü şüphesiz Kars gravyeridir.

Uzun yıllandırma sürecinden geçen bu peynir, Türkiye’de üretilen en karakteristik peynirlerden biri olarak kabul edilir.

Kars’ta yemek yalnızca bir ihtiyaç değil, bölgenin kültürel mirasının bir parçasıdır.

---

Dokunmak: Karın ve Taşın Şehri

Kars’ın en güçlü dokunsal deneyimi kıştır.

Kış aylarında şehir kalın bir kar örtüsüyle kaplanır ve Kars adeta bembeyaz bir manzaraya dönüşür.

Sarıkamış’ta kayak yapmak, karın üzerinde yürümek ya da tarihi taş binaların duvarlarına dokunmak ziyaretçilere bambaşka bir his verir.

Kars’ın dokusu yalnızca kar değil, aynı zamanda taştır.

Şehirde kullanılan bazalt taşları Kars mimarisine güçlü bir karakter kazandırır.

Bu taşlara dokunduğunuzda aslında şehrin tarihine dokunursunuz.

---

Bir Destinasyonun Ötesinde

Kars yalnızca bir şehir değildir.

Doğru bakıldığında Kars;

tarih, doğa, gastronomi ve kültürün aynı potada birleştiği güçlü bir turizm destinasyonudur.

Ancak Kars’ı özel yapan şey yalnızca sahip olduğu değerler değildir.

Kars’ı özel yapan şey, bu değerlerin ziyaretçilere beş duyuyla hissedilebilen bir deneyim sunmasıdır.

Çünkü bazı şehirler gezilir.

Bazı şehirler ise yaşanır.

Kars ikinci gruba girer.